Paj-Puj: The Particle <span style="font-family:sans-serif;" >دە|تە</span> in the Role of "Naturally"

The Particle دە|تە in the Role of "Naturally"

ئەلۋەتتە» رولىدىكى «دە|تە» يۈكلىمىسى»

The particle دە|تە may be added to the end of a sentence in a manner analogous to the English "..., naturally", in which case it expresses the speaker's belief that the occurrence is obvious/natural. The word ئەلۋەتتە ("of course") may also be added for additional emphasis.

This man is a linguist. It's natural that he know.
.بۇ ئادەم تىلشۇناس، ئۇ ئەلۋەتتە بىلىدۇ ـ دە

It's January now. Naturally, it snows.
.ھازىر بىرىنچى ئاي بولدى، قار ياغىدۇ ـ دە

You didn't eat this morning, so of course you're hungry.
.ئەتىگەندە تاماق يېمىدىڭىز، قورسىقىڭىز ئەلۋەتتە ئاچتى ـ دە

 
Someone asked his father:
"Why am I so tall?"
"Because you're my son, of course," his father answered.
 
:بىرسى دادىسىدىن سوراپتۇ
ـــ مەن نېمىشقا مۇنداق ئېگىز؟
.ـــ سەن مېنىڭ بالام ـ دە، ـــ دەپ جاۋاب بېرىپتۇ دادىسى

"Why does Urumqi have such cold weather?"
"Naturally, because it's north of the Tian Shan."
 
ـــ ئۈرۈمچىنىڭ ھاۋاسى نېمانچە سوغۇق؟
.ـــ ئۈرۈمچى تەڭرىتاغنىڭ شىمالىغا جايلاشقان ـ دە

That goes without saying!
!ئەلۋەتتە شۇنداق بولىدۇ ـ دە


References

  1. Personal research/experience
  2. Hamit A. Zakir, "Introduction to Modern Uighur". Xinjiang University Press: Urumqi, 2007. (p. 78)
  3. Hämit Tömür, "Modern Uyghur Grammar" (translation by Anne Lee). Yıldız: Istanbul, 2003. (p. 496-497)
  4. 阿孜古丽·阿布力米提, "维吾尔语基础教程"。中央民族大学出版社: 北京, 2006。 (p. 466-467)
  5. А. Кайдаров, "Краткий грамматический очерк уйгурского языка". 1966. (p. 27)
  6. خامىت تۆمۈر، "ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلى گرامماتىكىسى"، مىللەتلەر نەشرىياتى: بېيجىڭ، 2011 (p. 429)