Paj-Puj: The Particle مۇ in the Role of "Even"

The Particle مۇ in the Role of "Even"

رولىدىكى «مۇ» يۈكلىمىسى "even"

In many cases, the particle مۇ is used in a role that is stronger than "also" and is more similar to the English "even". We list such cases here.

The particle مۇ may be coupled with either the conditional or the perfect participle and بىلەن to create an "even if" conditional phrase. Consider the examples below:

Even if we end up being late, it doesn't bother us.
 
.كېچىكىپ قالساقمۇ قورقمايمىز
.بىز كېچىكىپ قالغان بىلەنمۇ قورقمايمىز

I'll still go to the park even if it rains.
 
.يامغۇر ياغسىمۇ باغچىغا بېرىۋېرىمەن
.يامغۇر ياغقان بىلەنمۇ باغچىغا بېرىۋېرىمەن

Will we also still go to the park even if it rains?
يامغۇر ياغسىمۇ، بىزمۇ باغچىغا بېرىۋېرىمىزمۇ؟

Even when joking, don't talk without thinking.
.ئويناپ سۆزلىسەڭمۇ ئويلاپ سۆزلە

Although he only has one arm, his swordsmanship is inferior to no one's.
.گەرچە ئۇنىڭ بىلىكى بىرلا بولسىمۇ، لېكىن قىلىچۋازلىق ماھارىتى ھېچكىمنىڭكىگە يول قويمايدۇ

Even though she's young, her intellect is boundless.
.يېشى كىچىك بولسىمۇ، لېكىن زېھنىي كۈچى ئۇرغۇپ تۇرىدۇ

Although the welfare system in our country is well developed, the income tax is very high.
.دۆلىتىمىزنىڭ پاراۋانلىق سىستېمىسى تەرەققىي قىلغان بولسىمۇ، لېكىن تاپاۋەت بېجى ناھايىتى يۇقىرى

Even though I urged her not to, she still ended up going through with it.
.مەن ئۇنىڭغا ئۇنداق قىلماسلىقنى تاپىلىساممۇ ئاخىرى ئۇ يەنە شۇنداق قىلىپتۇ

Even though I yelled out to her, she appears to not have heard my voice.
.مەن ئۇنى توۋلىساممۇ، ئۇ ئاۋازىمنى ئاڭلىماپتىكەن

Even if she doesn't say so, I'll still go.
.ئۇنداق دېمىسىمۇ مەن بېرىۋېرىمەن

Despite being an ordinary person, she has very high aspirations.
.ئۇ ئادەتتىكى كىشى بولسىمۇ، لېكىن ئۇلۇغ غايىگە ئىگە ئىكەن

When comparing two things with the use of the ablative case suffixes دىن or تىن, the particle مۇ may be attached to emphasize the contrast.

You're even taller than I am.
.سىز مەندىنمۇ ئېگىز

He's even more hardworking than you are.
.ئۇ سىزدىنمۇ تىرىشچان

Urumqi is even colder than Kashgar.
.ئۈرۈمچى قەشقەردىنمۇ سوغۇق

I can't imagine why you didn't attend the meeting. Did you have something even more important?
نېمىشقىمۇ يىغىنغا قاتناشمىغانسەن، بۇ ئىشتىنمۇ مۇھىم ئىشىڭ بارمىدى؟

When combined with the adverb تېخى ("still", "more"), the particle مۇ may be used to create a structure analogous to the English "even more" (a similar, though weaker, meaning would be achieved with just تېخى alone).

She grew even more worried.
.ئۇ تېخىمۇ تىت ـ تىت بولۇپ كەتتى

When used in negative sentences, مۇ may be attached to the noun being emphasized so as to create a meaning analogous to "not even".

Not even a single person survived.
.بىرمۇ ئادەم ھايات قالمىدى

That person's so stingy that he won't even let the mouse have the bran.
.ئۇ ئادەم بەك پىخسىق، چاشقانغىمۇ كېپەك ئالدۇرمايدۇ

He came to the meeting, but for some reason didn't even utter a single word.
.ئۇ يىغىنغا كەلدى، بىر ئېغىزمۇ گەپ قىلمىدىغۇ ـ تاڭ

After experiencing a flooding disaster, he became scared of water and now can't even approach the seaside.
.كەلكۈن ئاپىتىنى باشتىن كەچۈرگەندىن كېيىن، ئۇ سۇدىن قورقىدىغان بولۇپ دېڭىز بويىغىمۇ يېقىنلىشالمايدۇ

There isn't a single brave person in our city today.
.بۈگۈن شەھىرىمىزدە بىرمۇ دادىل ئادەم يوق

When used in negative sentences and attached to the adverb ئازراق ("a little"), the particle مۇ creates the meaning of "not even a little" or, equivalently, "not at all", "not in the least", etc.

He doesn't love me at all.
.ئۇ مېنى ئازراقمۇ ياخشى كۆرمەيدۇ

You didn't lend me any money.
.سەن ماڭا ئازراقمۇ پۇل ئارىيەت بەرمىدىڭ

It looks like the food my sister made was really good, but unfortunately I didn't have any.
.سىڭلىمنىڭ ئەتكەن تامىقى بەك نوچى بولغان ئوخشايدۇ، شۇنىسى مەن ئازراقمۇ يېمىدىم


References

  1. Personal research/experience
  2. Renee D. Gaines, "Beginning Uyghur for English Speakers". Xinjiang University Press: Urumqi, 2010. (p. 130)
  3. Tarjei Engesæth, Mahire Yakup, Arienne M. Dwyer, "Greetings from the Teklimakan: a handbook of Modern Uyghur". University of Kansas: Kansas, 2009. (p. 189-190)
  4. Frederick De Jong, "A Grammar of Modern Uyghur". Houtsma Stichting: Utrecht, 2007. (p. 59, 162-163, 177, 178, 214)
  5. Hämit Tömür, "Modern Uyghur Grammar" (translation by Anne Lee). Yıldız: Istanbul, 2003. (p. 274, 312, 486)
  6. Reinhard F. Hahn, Ablahat Ibrahim, "Spoken Uyghur". University of Washington Press: Seattle, 1991. (p. 119, 162, 327, 350)
  7. 吾买尔·阿皮孜, "基础维吾尔语"。新疆教育出版社: 乌鲁木齐, 2008。 (p. 76)
  8. Gulnisa Nazarova, Kurban Niyaz, "Uyghur: An Intermediate Textbook". Georgetown University Press: 2016. (p. 278, 443)