Paj-Puj: The Particle <span style="font-family:sans-serif;" >لا</span> as an Intensifier

The Particle لا as an Intensifier

كۈچەيتىش رولىدىكى «لا» يۈكلىمىسى

The particle لا may, in many contexts, be used to strengthen or intensify a verb, adverb, or adjective. In the case of a verb, this is often manifested via adding the لا to a converb-perfective form in an auxiliary verb structure.

He's just been talking on and on, huh?
.ئۇنىڭ گېپى تۈگىمەيلا كەتتىغۇ

All he would do was sit around and wait for winter vacation to come.
.ئۇ پەقەت قىشلىق تەتىل ۋاقتىنى ساقلاپلا ئولتۇراتتى

As far as I go, I'm a cook. The only thing I do is cook the food.
.مەن بولسام ئاشپەز، پەقەت تاماق ئېتىپلاۋاتىمەن

I finished absolutely all of the food that you prepared.
.مەن سىزنىڭ تەييارلىغان تامىقىڭىزنىڭ ھەممىسىنى يەپلا بولدۇم

My friend still continues to work at the police station.
.دوستۇم تېخىچە ساقچىخانىدا ئىشلەپلاۋاتىدۇ

My dizziness still hasn't gone away.
.بېشىم ھازىرغىچە قېيىپلاۋاتىدۇ

Just what exactly happened to you? You just can't stop smiling!
!سىزگە زادى نېمە بولدى، ئاغزىڭىز قۇلىقىڭىزغا يېتىپلا قاپتۇغۇ

Upon hearing this news, I was just left standing not knowing what to do.
.ئۇ خەۋەرنى ئاڭلاپ، مەن قانداق قىلىشىمنى بىلەلمەي تۇرۇپلا قالدىم

My kid is pretty clever. He solved the riddle without even spending much time thinking about it.
.بالام خېلى زېرەك ئىكەن، ئۇزۇن ئويلىمايلا تېپىشماقنى تېپىۋالدى

Attached to adverbs of time, it may be used to stress that the event in question already happened a long time ago, that it just happened very recently, or that it will happen very soon.

She just returned home today.
.ئۇ بۈگۈنلا ئۆيگە قايتتى

He came here a long time ago.
.ئۇ بۇرۇنلا بۇ يەرگە كەلگەن

I'll be back shortly.
.مەن ھازىرلا قايتىپ كېلىمەن

The bus will be here shortly. Please wait a bit.
.ئاپتوبۇس ھازىرلا كېلىدۇ، بىرئاز ساقلاپ تۇرۇڭ

If I take the train today, tomorrow I'll already be in Beijing.
.بۈگۈن پويىزغا چىقسام، ئەتىلا بېيجىڭغا يېتىپ بارىمەن

Sorry, my leg's fallen sleep. I'll be right along.
.كەچۈر، پۇتۇم ئۇيۇشۇپ قالدى، ھازىرلا كېلىمەن

I've wanted to tell her that I love her for a long time now.
.مېنىڭ ئۇنى ياخشى كۆرىدىغانلىقىمنى بۇرۇنلا ئۇنىڭغا دېگۈم بار ئىدى

Attached to adverbs expressing speed or frequency, it strengthens the meaning to indicate that the action took place very quickly or that it occurs very often.

She calls me all the time.
.ئۇ پات ـ پاتلا ماڭا تېلېفون قىلىدۇ

Feel free to come by whenever you've got a minute.
.پات ـ پاتلا كېلىڭ

He found the book for me right away.
.ئۇ بىردەمدىلا ماڭا كىتابنى تېپىپ بەردى

We finished the homework in no time at all.
.تاپشۇرۇقنى بىردەمدىلا ئىشلەپ چىقتۇق

She got better very quickly.
.ئۇ تېزلا ساقىيىپ كەتتى

Added to general adverbs or to adjectives, it strengthens their meaning in a manner analogous to "really".

Musa is a really interesting guy.
.مۇساجان بىر قىزىقلا ئادەم

Look, it's very easy to fall down now if you're not careful.
.سەن دىققەت قىلمىساڭچۇ، قارا، ھازىر ئاسانلا يىقىلىپ كېتىسەن

Dolkun has been working very hard lately, and yet isn't able to see even the slightest result.
 
.دولقۇن يېقىندىن بېرى بەك تىرىشىۋاتىدۇ، لېكىن ھېچلا نەتىجىسىنى كۆرەلمەيۋاتىدۇ
.دولقۇن يېقىندىن بېرى بەك تىرىشىۋاتىدۇ، لېكىن ھېچقانداقلا نەتىجىسىنى كۆرەلمەيۋاتىدۇ

An interesting adverb formed with لا is بىراقلا, meaning "all together" or "all at once".

I went and bought ten sheep all in one go.
.مەن بىراقلا ئون قوي سېتىۋالدىم

He went and got all of us bus tickets.
.ئۇ بىراقلا ھەممىمىزگە ئاپتوبۇس بىلېتى ئېلىۋەتتى


References

  1. Personal research/experience
  2. Nabijan Tursun, "Uyghur Reader". Dunwoody Press: Hyattsville, 2009. (p. 29)
  3. Hämit Tömür, "Modern Uyghur Grammar" (translation by Anne Lee). Yıldız: Istanbul, 2003. (p. 499, 500-501)
  4. E. N. Nadzhip, "Modern Uigur". Nauka Publishing House: Moscow, 1971. (p. 126)
  5. Gulnisa Nazarova, Kurban Niyaz, "Uyghur: An Intermediate Textbook". Georgetown University Press: 2016. (p. 129)