Paj-Puj: Attaching Plural Suffixes to Adjectives to Make Nouns

Attaching Plural Suffixes to Adjectives to Make Nouns

سۈپەتلەرگە كۆپلۈك قوشۇمچىسىنى قوشۇش ئارقىلىق ئىسىم ياساش

The plural suffixes may be added to simple one-word adjectives (e.g., ئەسكى or ياخشى) to create plural nouns (ئەسكىلەر or ياخشىلار) that denote multiple people or objects that have the quality specified by the adjective. This is very much analogous to the English "the... ones" (e.g., "the wicked ones" or "the good ones"), or to "those who/that are..." (e.g., "those who are wicked" or "those that are good").

The grown-ups know.
 
.چوڭلار بىلىدۇ
.چوڭ ئادەملەر بىلىدۇ

Young people need to look after their health as well.
 
.ياشلارمۇ سالامەتلىكىنى ئاسرىشى كېرەك
.ياش ئادەملەرمۇ سالامەتلىكىنى ئاسرىشى كېرەك

This concept is seen particularly often with the adjectives باشقا ("other") and بەزى ("some") to create the very useful pronouns باشقىلار ("the others") and بەزىلەر ("some people/things").

You had better not copy off others.
 
.باشقىلاردىن كۆچۈرمەڭلار جۇمۇ
.باشقا ئادەملەردىن كۆچۈرمەڭلار جۇمۇ

The same concept also applies to perfect, imperfect, and continuous participles that act as adjectives (e.g., تۇرپاندىن كەلگەن "having come from Turpan", شەھەردە ئىشلەيدىغان "working in the city", or كىتاب ئوقۇۋاتقان "in the process of reading a book") to make plural nouns denoting things or people to whom the completed, habitual, or currently ongoing action applies (e.g., تۇرپاندىن كەلگەنلەر "those who have come from Turpan", شەھەردە ئىشلەيدىغانلار "those who work in the city", or كىتاب ئوقۇۋاتقانلار "those currently reading a book").

She visits those who have fallen ill.
 
.ئۇ ئاغرىپ قالغانلارنى يوقلايدۇ
.ئۇ ئاغرىپ قالغان ئادەملەرنى يوقلايدۇ

She has many admirers wherever she goes.
 
.ئۇ نەگىلا بارمىسۇن، ئۇنى ياخشى كۆرىدىغانلار بەك كۆپ
.ئۇ نەگىلا بارمىسۇن، ئۇنى ياخشى كۆرىدىغان ئادەملەر بەك كۆپ

This concept also applies to those adjectives created by the construction "noun + third-person possessive suffix (ى|سى) + existence (بار|يوق)", analogous to the English "(not) having...", and creates structures analogous to the English "those who have..." or "those who don't have...".

He helps those who have hardships in their lives.
 
.ئۇ تۇرمۇشتا قىيىنچىلىقى بارلارغا ياردەم بېرىدۇ
.ئۇ تۇرمۇشتا قىيىنچىلىقى بار ئادەملەرگە ياردەم بېرىدۇ

After becoming famous, he dumped his old friends and started making friends with other famous people.
 
.ئۇنىڭ داڭقى چىققاندىن كېيىن، ئۇ ئۆزىنىڭ كونا دوستلىرىنى تاشلىۋېتىپ، باشقا داڭقى بارلار بىلەن دوست بولۇشقا باشلىدى
.ئۇنىڭ داڭقى چىققاندىن كېيىن، ئۇ ئۆزىنىڭ كونا دوستلىرىنى تاشلىۋېتىپ، باشقا داڭقى بار ئادەملەر بىلەن دوست بولۇشقا باشلىدى


References

  1. Personal research/experience
  2. Renee D. Gaines, "Beginning Uyghur for English Speakers". Xinjiang University Press: Urumqi, 2010. (p. 32)
  3. Tarjei Engesæth, Mahire Yakup, Arienne M. Dwyer, "Greetings from the Teklimakan: a handbook of Modern Uyghur". University of Kansas: Kansas, 2009. (p. 74)
  4. Nabijan Tursun, "Uyghur Reader". Dunwoody Press: Hyattsville, 2009. (p. 77)
  5. Frederick De Jong, "A Grammar of Modern Uyghur". Houtsma Stichting: Utrecht, 2007. (p. 19, 185)
  6. Hämit Tömür, "Modern Uyghur Grammar" (translation by Anne Lee). Yıldız: Istanbul, 2003. (p. 51, 113)
  7. E. N. Nadzhip, "Modern Uigur". Nauka Publishing House: Moscow, 1971. (p. 87)
  8. 米海力, "维吾尔语喀什话研究"。中央民族大学出版社: 北京, 1997。 (p. 73-74)