Paj-Puj: The Adjective-to-Noun Derivation Suffix <span style="font-family:sans-serif;" >لىق|لىك|لۇق|لۈك</span>

The Adjective-to-Noun Derivation Suffix لىق|لىك|لۇق|لۈك

سۈپەتتىن ئىسىم ياسايدىغان «لىق|لىك|لۇق|لۈك» ئارقا قوشۇمچىسى

The suffix لىق|لىك|لۇق|لۈك is arguably the most productive derivation suffix in Uyghur, and can be attached to a vast number of words to make new words with a related meaning. When added to adjectives, it turns that adjective into a noun - similar to the suffix "ness" in English (e.g., "red" and "redness", "kind" and "kindness").

existing + [noun] = existence
 
بار + لىق = بارلىق
مەۋجۇت + لۇق = مەۋجۇتلۇق

wealthy + [noun] = wealth
باي + لىق = بايلىق

prepared + [noun] = preparedness, preparation(s)
تەييار + لىق = تەييارلىق

empty + [noun] = emptiness
بوش + لۇق = بوشلۇق

happy + [noun] = happiness
خۇشال + لىق = خۇشاللىق

weak + [noun] = weakness
ئاجىز + لىق = تاجىزلىق

hungry + [noun] = hunger
ئاچ + لىق = تاچلىق

safe + [noun] = safety
 
ئامان + لىق = ئامانلىق
بىخەتەر + لىك = بىخەتەرلىك

fond + [noun] = fondness
ئامراق + لىق = ئامراقلىق

peaceful + [noun] = peace
 
تىنچ + لىق = تىنچلىق
خاتىرجەم + لىك = خاتىرجەملىك

special, peculiar + [noun] = peculiarity
خاس + لىق = خاسلىق

real + [noun] = reality
رېئال + لىق = رېئاللىق

joyful + [noun] = joy
شاد + لىق = شادلىق

stable + [noun] = stability
مۇقىم + لىق = مۇقىملىق

poor + [noun] = poverty
 
نامرات + لىق = نامراتلىق
كەمبەغەل + لىك = كەمبەغەللىك

common, shared + [noun] = commonality
ئورتاق + لىق = ئورتاقلىق

heavy + [noun] = weight
ئېغىر + لىق = ئېغىرلىق

united + [noun] = unity
ئىتتىپاق + لىق = ئىتتىپاقلىق

superior + [noun] = advantage
 
ئەۋزەل + لىك = ئەۋزەللىك
ئۈستۈن + لۈك = ئۈستۈنلۈك

fast + [noun] = speed
تېز + لىك = تېزلىك

fluid (adjective) + [noun] = fluid (noun)
سۇلۇق + لۇق = سۇلۇقلۇق

long + [noun] = length
ئۇزۇن + لۇق = ئۇزۇنلۇق

bright + [noun] = brightness
يورۇق + لۇق = يورۇقلۇق

free + [noun] = freedom
 
ئازاد + لىق = ئازادلىق
ئەركىن + لىك = ئەركىنلىك

impatient + [noun] = impatience
ئالدىراقسان + لىق = ئالدىراقسانلىق

affluent + [noun] = affluence
پاراۋان + لىق = پاراۋانلىق

diligent + [noun] = diligence
تىرىشچان + لىق = تىرىشچانلىق

sincere + [noun] = sincerity
چىن + لىق = چىنلىق

contrary + [noun] = conflict
خىلاپ + لىق = خىلاپلىق

honest + [noun] = honesty
راستچىل + لىق = راستچىللىق

fine + [noun] = excellence
ساز + لىق = سازلىق

 
healthy + [noun] = health
 
ساغلام + لىق = ساغلاملىق
ساق + لىق = ساقلىق
سالامەت + لىك = سالامەتلىك

patient + [noun] = patience
سەۋرچان + لىق = سەۋرچانلىق

generous + [noun] = generosity
سېخىي + لىق = سېخىيلىق

convenient + [noun] = convenience
قولاي + لىق = قولايلىق

enthusiastic + [noun] = enthusiasm
قىزغىن + لىق = قىزغىنلىق

independent + [noun] = independence
مۇستەقىل + لىق = مۇستەقىللىق

kind + [noun] = kindness
مېھرىبان + لىق = مېھرىبانلىق

ignorant + [noun] = ignorance
نادان + لىق = نادانلىق

alive + [noun] = being alive
ھايات + لىق = ھاياتلىق

surprised + [noun] = surprise
ھەيران + لىق = ھەيرانلىق

unfaithful + [noun] = unfaithfulness
ۋاپاسىز + لىق = ۋاپاسىزلىق

evil (adjective) + [noun] = evil (noun)
يامان + لىق = يامانلىق

green + [noun] = greenness
يېشىل + لىق = يېشىللىق

equal + [noun] = equality
باراۋەر + لىك = باراۋەرلىك

flat + [noun] = flat area, plain
تۈزلەڭ + لىك = تۈزلەڭلىك

rotten + [noun] = rottenness, corruption
چىرىك + لىك = چىرىكلىك

modest + [noun] = modesty
كەمتەر + لىك = كەمتەرلىك

sick + [noun] = sickness
كېسەل + لىك = كېسەللىك

beautiful + [noun] = beauty
گۈزەل + لىك = گۈزەللىك

resentful + [noun] = grudge
ئۆچمەن + لىك = ئۆچمەنلىك

balanced + [noun] = balance
تەڭپۇڭ + لۇق = تەڭپۇڭلۇق

big + [noun] = size, importance
چوڭ + لۇق = چوڭلۇق

despised + [noun] = being despised
خور + لۇق = خورلۇق

strong + [noun] = strength
زور + لۇق = زورلۇق

considerate + [noun] = consideration
غەمخور + لۇق = غەمخورلۇق

dense, thick + [noun] = density, thickness
قويۇق + لۇق = قويۇقلۇق

dry + [noun] = dryness
قۇرۇق + لۇق = قۇرۇقلۇق

arrogant + [noun] = arrogance
ھاكاۋۇر + لۇق = ھاكاۋۇرلۇق

Young people need to look after their health as well.
 
.ياشلارمۇ سالامەتلىكىنى ئاسرىشى كېرەك
.ياش ئادەملەرمۇ سالامەتلىكىنى ئاسرىشى كېرەك

Her courage became a motivation for me.
.ئۇنىڭ باتۇرلۇقى ماڭا تۈرتكە بولدى

The two of us need to prepare for the exam.
.بىز ئىككىيلەن ئىمتىھانغا تەييارلىق قىلىشىمىز كېرەك

My parents started feeling better as soon as I returned home.
 
.مەنمۇ ئۆيگە قايتتىم، ئاتا ـ ئانامنىڭ سالامەتلىكىمۇ ياخشى بولۇپ قالدى
.مەنمۇ ئۆيگە قايتتىم، ئاتا ـ ئانامنىڭ سالامەتلىكى ياخشى بولۇپ قالدى

With courage and heroism, let us obliterate the enemy!
!باتۇرلۇق ھەم قەھرىمانلىق بىلەن دۈشمەننى بىتچىت قىلايلى

The two of us met by coincidence.
.ئىككىمىزنىڭ تونۇشۇپ قالغانلىقىمىز بىر تاسادىپىيلىق ئىدى

Our country's political system is still very far from perfect.
.بىزنىڭ دۆلەت تۈزۈمىمىز مۇكەممەللىكتىن تېخى خېلى يىراق ئىكەن

Because of this unforeseen thing, all of my preparations came to naught.
.شۇ كۈتۈلمىگەن ئىشتىن كېيىن، تەييارلىقلىرىمنىڭ ھەممىسى بەربات بولدى

After drinking a bunch, this guy started jumping around like a deer.
!شۇ بالا جىق ھاراق ئىچىپ خۇشاللىقىدىن كېيىكتەك سەكرەپ كەتتى

When I saw my mother after a year's time, I was so happy that I couldn't stop smiling.
.بىر يىلدىن كېيىن ئاپامنى كۆرۈپ، خۇشاللىقىمدىن ئاغزىم قۇلۇقۇمغا يەتتى

After suppressing the people's freedom over the course of many long years, the emperor was finally overthrown.
.پادىشاھ ئۇزۇن يىللار بويىچە پۇقرالارنىڭ ئەركىنلىكىنى بوغۇپ ئاخىرى ئاغدۇرۇلدى

Although the welfare system in our country is well developed, the income tax is very high.
.دۆلىتىمىزنىڭ پاراۋانلىق سىستېمىسى تەرەققىي قىلغان بولسىمۇ، لېكىن تاپاۋەت بېجى ناھايىتى يۇقىرى

Tursun was overfilled with joy from marrying the girl of his dreams.
.تۇرسۇن كۆڭلىدىكى قىز بىلەن توي قىلغاندىن كېيىن، تولىمۇ شادلىققا چۆمۈلدى

I really respect Tursun. First, he's kind. Second, he's open-minded. Third, he's very hardworking. Fourth, he finds happiness in helping others.
.مەن تۇرسۇننى بەك ھۆرمەتلەيمەن. بىرىنچىدىن، ئۇنىڭ مىجەزى مۇلايىم. ئىككىنچىدىن، پىكرى ئوچۇق. ئۈچىنچىدىن، ئۇ بەك تىرىشچان. تۆتىنچىدىن، ئۇ باشقىلارغا ياردەم قىلىشنى خۇشاللىق دەپ بىلىدۇ

The standard vowel-reduction rules apply when adding this suffix - i.e., if the adjective ends in an ئا or ئە vowel, this reduces to an ئى (provided that it is not a long vowel).

special + [noun] = characteristic
ئالاھىدە + لىك = ئالاھىدىلىك

clean + [noun] = cleanness
تازا + لىق = تازىلىق

forged + [noun] = forgery
ساختا + لىق = ساختىلىق

sturdy + [noun] = sturdiness
پۇختا + لىق = پۇختىلىق

With adjectives ending in vowels other than ئا and ئە, or in the long-vowel ئا and ئە, no change in the vowel takes place.

wrong + [noun] = mistake
خاتا + لىق = خاتالىق

opposed + [noun] = opposition
قارشى + لىق = قارشىلىق

good + [noun] = goodness
ياخشى + لىق = ياخشىلىق

new + [noun] = the state of being new
يېڭى + لىق = يېڭىلىق

eternal + [noun] = eternity
مەڭگۇ + لۈك = مەڭگۈلۈك

dark + [noun] = darkness
قاراڭغۇ + لۇق = قاراڭغۇلۇق

evil (adjective) + [noun] = evil things
ئەسكى + لىك = ئەسكىلىك

Erkin's definitely a good guy, but just has a somewhat weak character.
 
.ئەركىننىڭ ياخشىلىقىغۇ ياخشى، لېكىن خاراكتېرى ئاجىزراق
.ئەركىننىڭ ياخشىلىقى ياخشى، لېكىن خاراكتېرى ئاجىزراق


See also: 4.3.3, 4.7.4, 4.19.1, 4.20.1, 4.21.1, 4.22.1, 4.23.1, 4.24.1


References

  1. Personal research/experience
  2. Tarjei Engesæth, Mahire Yakup, Arienne M. Dwyer, "Greetings from the Teklimakan: a handbook of Modern Uyghur". University of Kansas: Kansas, 2009. (p. 91)
  3. Hamit A. Zakir, "Introduction to Modern Uighur". Xinjiang University Press: Urumqi, 2007. (p. 35)
  4. Frederick De Jong, "A Grammar of Modern Uyghur". Houtsma Stichting: Utrecht, 2007. (p. 24-25)
  5. Hämit Tömür, "Modern Uyghur Grammar" (translation by Anne Lee). Yıldız: Istanbul, 2003. (p. 23-24)
  6. E. N. Nadzhip, "Modern Uigur". Nauka Publishing House: Moscow, 1971. (p. 89, 127, 128, 130, 134, 136, 137, 138)
  7. А. Кайдаров, "Краткий грамматический очерк уйгурского языка". 1966. (p. 9)
  8. G. Raquette, "Eastern Turki Grammar: Practical and Theoretical with Vocabulary". Reichsdruckerei: Berlin, 1912. (p. 174, 175)