Paj-Puj: The Noun-to-Adjective Derivation Suffix <span style="font-family:sans-serif;" >لىق|لىك|لۇق|لۈك</span>

The Noun-to-Adjective Derivation Suffix لىق|لىك|لۇق|لۈك

ئىسىمدىن سۈپەت ياسايدىغان «لىق|لىك|لۇق|لۈك» ئارقا قوشۇمچىسى

The suffix لىق|لىك|لۇق|لۈك is arguably the most productive derivation suffix in Uyghur, and can be attached to a vast number of words to make new words with a related meaning. Here, we will focus on how it may be used to turn nouns into adjectives.

A very common result when adding لىق|لىك|لۇق|لۈك to a noun is to form an adjective that carries the meaning of "possessing that noun".

life + [adjective] = living ("having life"), lively
جان + لىق = جانلىق

fame + [adjective] = famous ("having fame")
داڭ + لىق = داڭلىق

continuation + [adjective] = continuous (having "continuation")
داۋام + لىق = داۋاملىق

limit + [adjective] = limited, finite ("having a limit")
چەك + لىك = چەكلىك

relation(s) + [adjective] = related ("having a relation")
مۇناسىۋەت + لىك = مۇناسىۋەتلىك

kind, type + [adjective] = various ("having different types")
تۈر + لۈك = تۈرلۈك

awareness + [adjective] = aware ("having awareness")
ئاڭ + لىق = ئاڭلىق

intelligence + [adjective] = intelligent ("having intelligence")
 
ئەقىل + لىق = ئەقىللىق
ھېكمەت + لىك = ھېكمەتلىك

plan + [adjective] = planned ("having a plan")
پىلان + لىق = پىلانلىق

endurance + [adjective] = resistant, enduring ("having endurance")
چىدام + لىق = چىداملىق

harm + [adjective] = harmful ("having harm")
زىيان + لىق = زىيانلىق

number(s) + [adjective] = numbered, numerical ("having numbers")
سان + لىق = سانلىق

mystery + [adjective] = mysterious ("having mystery")
سىر + لىق = سىرلىق

weapon(s) + [adjective] = armed ("having weapons")
قورال + لىق = قوراللىق

name, reputation + [adjective] = named, famous ("having a name/reputation")
نام + لىق = ناملىق

image + [adjective] = vivid ("having image")
ئوبراز + لىق = ئوبرازلىق

a specialty + [adjective] = expert ("having a specialty")
ئىختىساس + لىق = ئىختىساسلىق

ability + [adjective] = capable ("having ability")
ئىقتىدار + لىق = ئىقتىدارلىق

danger + [adjective] = dangerous ("having danger")
 
خەتەر + لىك = خەتەرلىك
خەۋپ + لىك = خەۋپلىك

quality + [adjective] = high-quality ("having quality")
سۈپەت + لىك = سۈپەتلىك

period of time + [adjective] = having a fixed term or length
مۇددەت + لىك = مۇددەتلىك

standard(s) + [adjective] = standard, regulated ("having standards")
ئۆلچەم + لىك = ئۆلچەملىك

name + [adjective] = named ("having a name")
ئىسىم + لىك = ئىسىملىك

stem + [adjective] = stemmed ("having a stem")
غول + لۇق = غوللۇق

number + [adjective] = numbered ("having a number")
نومۇر + لۇق = نومۇرلۇق

place + [adjective] = reasonable ("having its place")
ئورۇن + لۇق = ئورۇنلۇق

nourishment + [adjective] = nourishing ("having nourishment")
ئوزۇق + لۇق = ئوزۇقلۇق

success + [adjective] = successful ("having success")
 
ئوڭۇش + لۇق = ئوڭۇشلۇق
ئۇتۇق + لۇق = ئۇتۇقلۇق

effect + [adjective] = effective ("having effect")
ئۈنۈم + لۈك = ئۈنۈملۈك

strength + [adjective] = strong ("having strength")
 
كۈچ + لۈك = كۈچلۈك
قۇدرەت + لىك = قۇدرەتلىك

virtue + [adjective] = virtuous ("having virtue")
ئەخلاق + لىق = ئەخلاقلىق

difference + [adjective] = different ("having a difference")
پەرق + لىق = پەرقلىق

mountain(s) + [adjective] = mountainous ("having mountains")
تاغ + لىق = تاغلىق

talent + [adjective] = talented ("having talent")
تالانت + لىق = تالانتلىق

literacy, education + [adjective] = literate, educated ("having literacy/education")
ساۋات + لىق = ساۋاتلىق

edge + [adjective] = edged ("having edges")
قىر + لىق = قىرلىق

oil + [adjective] = oily ("having oil")
ماي + لىق = مايلىق

arrogance + [adjective] = arrogant ("having arrogance")
ھال + لىق = ھاللىق

forest + [adjective] = forested ("having forests")
ئورمان + لىق = ئورمانلىق

conscience + [adjective] = having a conscience
ۋىجدان + لىق = ۋىجدانلىق

happiness + [adjective] = happy ("having happiness")
بەخت + لىك = بەختلىك

knowledge + [adjective] = knowledgeable ("having knowledge")
بىلىم + لىك = بىلىملىك

means + [adjective] = resourceful ("having a means")
تەدبىر + لىك = تەدبىرلىك

courage + [adjective] = courageous ("having courage")
جاسارەت + لىك = جاسارەتلىك

row(s) + [adjective] = arranged in rows ("having rows")
رەت + لىك = رەتلىك

color (noun) + [adjective] = color (adjective) ("having color")
رەڭ + لىك = رەڭلىك

poison + [adjective] = poisonous ("having poison")
زەھەر + لىك = زەھەرلىك

picture + [adjective] = illustrated ("having pictures")
سۈرەت + لىك = سۈرەتلىك

fame + [adjective] = famous ("having fame")
شۆھرەت + لىك = شۆھرەتلىك

violence + [adjective] = violent ("having violence")
شىددەت + لىك = شىددەتلىك

value + [adjective] = valuable ("having value")
قىممەت + لىك = قىممەتلىك

(a) use + [adjective] = useful ("having a use")
كېرەك + لىك = كېرەكلىك

hardship + [adjective] = difficult, toilsome ("having hardship")
مۇشەققەت + لىك = مۇشەققەتلىك

majesty + [adjective] = majestic ("having majesty")
ھەيۋەت + لىك = ھەيۋەتلىك

respect + [adjective] = respected, respectful ("having respect")
ھۆرمەت + لىك = ھۆرمەتلىك

heart, courage + [adjective] = courageous ("having heart")
يۈرەك + لىك = يۈرەكلىك

key + [adjective] = key (adjective), crucial ("holding a key to something")
ئاچقۇچ + لۇق = ئاچقۇچلۇق

salt + [adjective] = salty ("having salt")
تۇز + لۇق = تۇزلۇق

spirit + [adjective] = spirited ("having spirit")
روھ + لۇق = روھلۇق

ice + [adjective] = icy, iced ("having ice")
مۇز + لۇق = مۇزلۇق

fire + [adjective] = fiery ("having fire")
ئوت + لۇق = ئوتلۇق

rain + [adjective] = rainy ("having rain")
يامغۇر + لۇق = يامغۇرلۇق

humor + [adjective] = humorous ("having humor")
يۇمۇر + لۇق = يۇمۇرلۇق

meat + [adjective] = having meat, meat-based
گۆش + لۈك = گۆشلۈك

noise + [adjective] = noisy ("having noise")
ئۈن + لۈك = ئۆنلۈك

Kashgar's pomegranates are the most famous.
.قەشقەرنىڭ ئانىرى ئەڭ داڭلىق

Couldn't you put in a little more energy?
جانلىقراق ئىش قىلساڭ بولمامدۇ؟

These books are very precious to us.
 
.بۇ كىتابلار بىز ئۈچۈن تولىمۇ قىممەتلىك
.بۇ كىتابلار بىزگە تولىمۇ قىممەتلىك

These manti came out really good. Who made them?
بۇ مانتا بەك تەملىك بوپتۇ، ئەتكۈچى كىم ئىكەن؟

Neither students nor teachers should ever stop learning.
.ئوقۇغۇچىلارمۇ، ئوقۇتقۇچىلارمۇ داۋاملىق ئۆگىنىشى كېرەك

This is a very good restaurant, and with an excellent environment, to boot.
 
.بۇ ئاشخانا ناھايىتى ياخشى، مۇھىتى ئوبدانلىقىچۇ
.بۇ ئاشخانا ناھايىتى ياخشى، مۇھىتى ئوبدانلىقىچۇ تېخى

This sofa is very comfortable. Everyone who's sat on it loses the desire to get back up.
.بۇ سافا بەك راھەتلىك، ئولتۇرغانلا ئادەمنىڭ قوپقۇسى كەلمەيدۇ

It seems that there are some harmful elements in our organization.
 
.تەشكىلاتىمىزدا بىرنەچچە زىيانلىق ئۇنسۇر بار ئىكەن
.تەشكىلاتىمىزدا بىرقانچە زىيانلىق ئۇنسۇر بار ئىكەن

My is it cloudy today!
!بۈگۈنكى ھاۋا بەك بۇلۇتلۇق ـ ھە

This pilaf is so filling that I'm full after just two spoonfuls.
.بۇ پولۇ شۇنداق قۇۋۋەتلىككى، ئىككى قوشۇق يەپلا تويۇپ قالدىم

When we were small, Tursun was stronger than me and would bully me every day.
.كىچىك ۋاقتىمىزدا، تۇرسۇن مېنىڭدىن كۈچلۈك ئىدى، مېنى ھەر كۈنى بوزەك قىلاتتى

Looking at the river's tributaries from the airplane made me think of a well-branched tree.
.دەريانىڭ تارماقلىرىغا ئايروپىلاندىن قارىغاندا، ئۇلارنى خۇددى بىر شاخلىق دەرەختەك دەپ ئويلىدىم

When added to nouns indicating a certain time (of the day, of the month, of the year), the suffix لىق|لىك|لۇق|لۈك creates adjectives that carry the meaning of "taking place during or relating to that time period". In English, this usually doesn't require a suffix, with one word acting as both the noun and the adjective (e.g., "afternoon tea", "summer vacation").

winter (season) + [adjective] = winter (adjective)
قىش + لىق = قىشلىق

summer (season) + [adjective] = summer (adjective)
ياز + لىق = يازلىق

morning (time) + [adjective] = morning (adjective)
ئەتىگەن + لىك = ئەتىگەنلىك

noon (time) + [adjective] = noon (adjective)
چۈش + لۈك = چۈشلۈك

spring (season) + [adjective] = spring (adjective)
ئەتىياز + لىق = ئەتىيازلىق

evening (time) + [adjective] = evening (adjective)
كەچ + لىك = كەچلىك

fall (season) + [adjective] = fall (adjective)
كۈز + لۈك = كۈزلۈك

All he would do was sit around and wait for winter vacation to come.
.ئۇ پەقەت قىشلىق تەتىل ۋاقتىنى ساقلاپلا ئولتۇراتتى

 
I got suspicious because of my husband's going out for daily evening walks alone, wondering just what it was he was up to.
 
.يولدىشىمنىڭ كۈندە يالغۇز كەچلىك سەيلىگە چىققانلىقى ئۈچۈن ئۇ زادى نېمە ئىش قىلىدىكىن دەپ شەكلىنىدىغان بولدۇم
.يولدىشىمنىڭ كۈندە يالغۇز كەچلىك سەيلىگە چىققىنى ئۈچۈن ئۇ زادى نېمە ئىش قىلىدىكىن دەپ شەكلىنىدىغان بولدۇم
.يولدىشىمنىڭ كۈندە يالغۇز كەچلىك سەيلىگە چىققانلىقىدىن ئۇ زادى نېمە ئىش قىلىدىكىن دەپ شەكلىنىدىغان بولدۇم

When added to nouns that denote a fixed length of time (an hour, a day, a week, a month), the resulting adjective denotes a frequency (e.g., "hourly", "daily"). In this sense, this usage is analogous to the English suffix "-ly".

month + [frequency] = monthly
ئاي + لىق = ئايلىق

year + [frequency] = yearly, annual
يىل + لىق = يىللىق

The suffix لىق|لىك|لۇق|لۈك may also be added to some ش|ىش|ۇش|ۈش verbal nouns to create adjectives that mean "possessing a quality related to that verb".

(the act of) facing + [related adjective] = belonging (to)
قاراش + لىق = قاراشلىق

residing (act) + [related adjective] = residing (adjective)
تۇرۇش + لۇق = تۇرۇشلۇق

being bored + [related adjective] = boring
زېرىكىش + لىك = زېرىكىشلىك

eating + [related adjective] = delicious
يېيىش + لىك = يېيىشلىك

understanding + [related adjective] = clear
چۈشىنىش + لىك = چۈشىنىشلىك

Occasionally, لىق|لىك|لۇق|لۈك may be added to some nouns to create an adjective that describes the thing or event that the noun is a result of (e.g., *laughter* is the result of something *funny*, *sorrow* is the result of something *sad*).

confidence + [is the result of something...] = reliable
ئىشەنچ + لىك = ئىشەنچلىك

an impression + [is the result of something...] = moving
تەسىر + لىك = تەسىرلىك

fear + [is the result of something...] = frightening
قورقۇنچ + لۇق = قورقۇنچلۇق

When added to names of administrative region levels (e.g., "province", "state", "county", "city"), this suffix creates an adjective with the meaning of "on the level of that region".

city + [on the level of] = on the city level
شەھەر + لىك = شەھەرلىك

country + [on the level of] = national (on the country level)
مەملىكەت + لىك = مەملىكەتلىك

prefecture + [on the level of] = prefectural (on the prefecture level)
ۋىلايەت + لىك = ۋىلايەتلىك

region + [on the level of] = regional
رايون + لۇق = رايونلۇق

an oblast + [on the level of] = on the oblast level
ئوبلاست + لىق = ئوبلاستلىق

county seat + [on the level of] = on the county-seat level
بازار + لىق = بازارلىق

 
Being good at basketball, he was recently chosen to be on the national team.
 
.ئۇ ۋاسكېتبولنى ياخشى ئوينايدىغانلىقى سەۋەبلىك يېقىندا دۆلەتلىك كوماندىغا تاللاندى
.ئۇ ۋاسكېتبولنى ياخشى ئوينايدىغانلىقى تۈپەيلىدىن يېقىندا دۆلەتلىك كوماندىغا تاللاندى
.ئۇ ۋاسكېتبولنى ياخشى ئوينايدىغانلىقى سەۋەبلىكتىن يېقىندا دۆلەتلىك كوماندىغا تاللاندى

Added to a mode of transport, لىق|لىك|لۇق|لۈك creates an adjective meaning "riding on that mode of transport".

horse + [using that transport] = on horseback
ئات + لىق = ئاتلىق

More generally, this suffix may be added to some nouns to create adjectives meaning "of that noun" or "related to that noun".

base + [adjective] = basic, principal
ئاساس + لىق = ئاساسلىق

time + [adjective] = temporary
ۋاقىت + لىق = ۋاقىتلىق

city (noun) + [adjective] = city (adjective)
شەھەر + لىك = شەھەرلىك

law + [adjective] = legal
قانۇن + لۇق = قانۇنلۇق

(the state of) standing around + [adjective] = fixed, constant
تۇراق + لىق = تۇراقلىق

festival + [adjective] = for a festival, festive
ھېيت + لىق = ھېيتلىق

need + [adjective] = needed, necessary
ئېھتىياج + لىق = ئېھتىياجلىق

slave + [adjective] = enslaved
قۇل + لۇق = قۇللۇق

heart + [adjective] = happy
كۆڭۈل + لۈك = كۆڭۈللۈك

Marxism + [adjective] = Marxist
ماركسىزم + لىق = ماركسىزملىق

The standard vowel-reduction rules apply when adding this suffix - i.e., if the noun ends in an ئا or ئە vowel, this reduces to an ئى (provided that it is not a long vowel).

benefit + [adjective] = beneficial ("having benefit")
پايدا + لىق = پايدىلىق

laughter + [is the result of something...] = funny
كۈلكە + لىك = كۈلكىلىك

children + [adjective] = having children
بالا + لىق = بالىلىق

a point + [is the result of something...] = focused
نۇقتا + لىق = نۇقتىلىق

a vital component + [adjective] = crucial, critical
ھالقا + لىق = ھالقىلىق

mark + [adjective] = marked ("having a mark")
بەلگە + لىك = بەلگىلىك

build + [adjective] = well-built ("having a build")
 
گەۋدە + لىك = گەۋدىلىك
بەست + لىك = بەستلىك

county + [on the level of] = on the county level
ناھىيە + لىك = ناھىيىلىك

mother + [adjective] = maternal, motherly
ئانا + لىق = ئانىلىق

system + [adjective] = systematic ("having a system")
سىستېما + لىق = سىستېمىلىق

stamp + [adjective] = stamped ("having a stamp")
ماركا + لىق = ماركىلىق

mechanics + [adjective] = mechanical
مېخانىكا + لىق = مېخانىكىلىق

statistics + [adjective] = statistical
ستاتىستىكا + لىق = ستاتىستىكىلىق

autonomy + [adjective] = autonomous ("having autonomy")
ئاپتونومىيە + لىك = ئاپتونومىيىلىك

experience + [adjective] = experienced ("having experience")
تەجرىبە + لىك = تەجرىبىلىك

geography + [adjective] = geographical
جۇغراپىيە + لىك = جۇغراپىيىلىك

chemistry + [adjective] = chemical
خىمىيە + لىك = خىمىيىلىك

degree + [adjective] = -degree (e.g., "first-degree")
دەرىجە + لىك = دەرىجىلىك

rules, regulations + [adjective] = conforming to the rules, obeying the rules
قائىدە + لىك = قائىدىلىك

meaning + [adjective] = meaningful ("having meaning")
مەنە + لىك = مەنىلىك

fruit + [adjective] = fruitful ("having fruit")
مېۋە + لىك = مېۋىلىك

ecology + [adjective] = ecological
ئېكولوگىيە + لىك = ئېكولوگىيىلىك

strategy + [adjective] = strategical
ئىستراتېگىيە + لىك = ئىستراتېگىيىلىك

Wow! The pilaf at this restaurant is really good!
!بۇ ئاشخانىنىڭ پولۇسى بەك مەززىلىك جۇمۇ

If you just put a little bit of cumin on the kebab, it'll be really delicious.
.كاۋاپقا ئازراق زىرە سەپسىڭىزلا، مەززىلىك بولۇپ كېتىدۇ

With nouns ending in vowels other than ئا and ئە, or in the long-vowel ئا and ئە, no change in the vowel takes place.

price, value + [adjective] = having a price, valuable
باھا + لىق = باھالىق

difficulty, suffering + [adjective] = difficult, painful ("having difficulty/suffering")
جاپا + لىق = جاپالىق

person + [adjective] = personal, individual
كىشى + لىك = كىشىلىك

cure + [adjective] = curative
شىپا + لىق = شىپالىق

sorrow + [is the result of something...] = sad
قايغۇ + لۇق = قايغۇلۇق


See also: 4.7.4, 4.10.2, 4.19.1, 4.20.1, 4.21.1, 4.22.1, 4.23.1, 4.24.1


References

  1. Personal research/experience
  2. Gulnisa Nazarova, Kurban Niyaz, "Uyghur: An Elementary Textbook". Georgetown University Press: 2013. (p. 263)
  3. Tarjei Engesæth, Mahire Yakup, Arienne M. Dwyer, "Greetings from the Teklimakan: a handbook of Modern Uyghur". University of Kansas: Kansas, 2009. (p. 77, 84, 91)
  4. Hamit A. Zakir, "Introduction to Modern Uighur". Xinjiang University Press: Urumqi, 2007. (p. 35)
  5. Frederick De Jong, "A Grammar of Modern Uyghur". Houtsma Stichting: Utrecht, 2007. (p. 27, 27-28)
  6. Hämit Tömür, "Modern Uyghur Grammar" (translation by Anne Lee). Yıldız: Istanbul, 2003. (p. 28, 116-117, 124)
  7. E. N. Nadzhip, "Modern Uigur". Nauka Publishing House: Moscow, 1971. (p. 87, 89, 91-92, 127-128, 133)
  8. А. Кайдаров, "Краткий грамматический очерк уйгурского языка". 1966. (p. 13, 14)
  9. G. Raquette, "Eastern Turki Grammar: Practical and Theoretical with Vocabulary". Reichsdruckerei: Berlin, 1912. (p. 175)
  10. 米海力, "维吾尔语喀什话研究"。中央民族大学出版社: 北京, 1997。 (p. 43, 70, 71)