Paj-Puj: Usage of <span style="font-family:sans-serif;" >نى</span>: With Gerunds

Usage of نى: With Gerunds

نى» قوشۇمچىسىنىڭ ئىشلىتىش ئۇسۇلى: ھەرىكەتنام بىلەن»

Gerund (verbal-noun) constructions, such as "his having gone", "my coming", or "our reading of the passage", require the نى when coming in the place of a direct object. This is likely because verbs carry a definite character by nature (i.e., a verb is a specific, concrete action), and turning the verb into a noun (gerund) does not result in this definiteness being lost (i.e., it is a particular action out of many).

Upon hearing this news, I was just left standing not knowing what to do.
.ئۇ خەۋەرنى ئاڭلاپ، مەن قانداق قىلىشىمنى بىلەلمەي تۇرۇپلا قالدىم

I see that your technique is really quite lousy. If you want to become my apprentice, you'll have to start your studies anew.
.تېخنىكاڭ بەكمۇ ناچار ئىكەن. مېنىڭ شاگىرتىم بولۇشنى خالىساڭ، باشقىدىن ئۆگىنىشكە مەجبۇر بولىسەن

Even though I urged her not to, she still ended up going through with it.
.مەن ئۇنىڭغا ئۇنداق قىلماسلىقنى تاپىلىساممۇ ئاخىرى ئۇ يەنە شۇنداق قىلىپتۇ

I plan to set up an international company after finishing my studies.
.ئوقۇشۇمنى پۈتتۈرگەندىن كېيىن بىر خەلقئارا شىركەتنى قۇرماقچىمەن

 
It's because he doesn't like us that he doesn't want to eat with us.
 
.ئۇ بىزنى ياخشى كۆرمەيدىغانلىقى ئۈچۈن بىز بىلەن بىللە تاماق يېيىشنى خالىمايدۇ
.ئۇ بىزنى ياخشى كۆرمەيدىغىنى ئۈچۈن بىز بىلەن بىللە تاماق يېيىشنى خالىمايدۇ
.ئۇ بىزنى ياخشى كۆرمەيدىغانلىقتىن بىز بىلەن بىللە تاماق يېيىشنى خالىمايدۇ

After taking a long look at the pale desert, Aygul finally realized that she was lost.
.ئايگۈل قۇملۇقنىڭ سۇس رەڭگىگە ئۇزۇن قاراپ ئۆزىنىڭ ئېزىپ كەتكەنلىكىنى ئاخىرى چۈشەندى

I really respect Tursun. First, he's kind. Second, he's open-minded. Third, he's very hardworking. Fourth, he finds happiness in helping others.
.مەن تۇرسۇننى بەك ھۆرمەتلەيمەن. بىرىنچىدىن، ئۇنىڭ مىجەزى مۇلايىم. ئىككىنچىدىن، پىكرى ئوچۇق. ئۈچىنچىدىن، ئۇ بەك تىرىشچان. تۆتىنچىدىن، ئۇ باشقىلارغا ياردەم قىلىشنى خۇشاللىق دەپ بىلىدۇ

An important particular case of this usage is with concessions, when one uses the ش|ىش|ۇش|ۈش gerund followed by the accusative نى followed (optionally) by the particle غۇ|قۇ followed by the verb in some conjugated tense. This makes expressions analogous to such English expressions as "as far as going goes, I'll go, but..." or "he talks the talk, but...".

 
It's true that I could have gone, but I wasn't interested.
 
.بارساممىغۇ باراتتىم، لېكىن خۇش ياقمىدى
.بېرىشنىغۇ باراتتىم، لېكىن خۇش ياقمىدى
.بېرىشنى باراتتىم، لېكىن خۇش ياقمىدى

 
He certainly could have helped me, but didn't.
 
.ئۇ ماڭا ياردەم قىلسىمىغۇ قىلاتتى، لېكىن ئۇنداق قىلمىدى
.ئۇ ماڭا ياردەم قىلىشنىغۇ قىلاتتى، لېكىن ئۇنداق قىلمىدى
.ئۇ ماڭا ياردەم قىلىشنى قىلاتتى، لېكىن ئۇنداق قىلمىدى


See also: 2.6.5


References

  1. Personal research/experience
  2. Tarjei Engesæth, Mahire Yakup, Arienne M. Dwyer, "Greetings from the Teklimakan: a handbook of Modern Uyghur". University of Kansas: Kansas, 2009. (p. 132-133)
  3. Hämit Tömür, "Modern Uyghur Grammar" (translation by Anne Lee). Yıldız: Istanbul, 2003. (p. 269-270, 495)
  4. 易坤琇, "维吾尔语语法"。中央民族大学出版社: 北京, 1998。 (p. 150-151, 202)
  5. Д. Ж. Касымова, "Уйгурский язык: Самоучитель". Ғылым: Алматы, 2005. (p. 78)
  6. خامىت تۆمۈر، "ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلى گرامماتىكىسى"، مىللەتلەر نەشرىياتى: بېيجىڭ، 2011 (p. 428)