Paj-Puj: The Possessive Suffixes

The Possessive Suffixes

تەۋەلىك قۇشۇمچىلىرى

The possessive suffixes for the different first-, second-, and third-person forms are given below. Note: for the cases when harmony rules are not used to differentiate between the suffixes (i.e., when two suffixes are both shown in black font), the right-hand suffix is attached when the noun ends in a vowel, while the left-hand one is used when the noun ends in a consonant.

first-person singular ــۈم | ــۇم | ــىم | ــم
first-person plural ــىمىز | ــمىز
second-person singular (informal) ــۈڭ | ــۇڭ | ــىڭ | ــڭ
second-person singular (formal) ــىڭىز | ــڭىز
second-person respectful ــلىرى
second-person plural ــۈڭلار | ــۇڭلار | ــىڭلار | ــڭلار
third-person ــى | ــسى

The following are examples of how different nouns change depending on their possessor.

ماشىنا: ماشىنام، ماشىنىمىز، ماشىناڭ، ماشىنىڭىز، ماشىنىلىرى، ماشىناڭلار، ماشىنىسى

كىتاب: كىتابىم، كىتابىمىز، كىتابىڭ، كىتابىڭىز، كىتابلىرى، كىتابىڭلار، كىتابى

قول: قولۇم، قولىمىز، قولۇڭ، قولىڭىز، قوللىرى، قولۇڭلار، قولى

ئۆي: ئۆيۈم، ئۆيىمىز، ئۆيۈڭ، ئۆيىڭىز، ئۆيلىرى، ئۆيۈڭلار، ئۆيى

All of the example sentences below provide examples of possessive suffixes used to express possession.

Is there proof of this?
بۇنىڭ دەلىلى بارمۇ؟

For our friendship!
!دوستلۇقىمىز ئۈچۈن

Here's my phone number.
.مانا، مېنىڭ تېلېفون نومۇرۇم

There's his bag.
.ئەنە، ئۇنىڭ سومكىسى

Thank you, my child.
.رەھمەت، بالام

There are no girls among us.
.ئارىمىزدا قىز يوق

That's your car.
.ئۇ سىزنىڭ ماشىنىڭىز

Are there many women in your work unit?
ئىدارەڭلاردا ئاياللار كۆپمۇ؟

My food is cheap.
.مېنىڭ تامىقىم ئەرزان

We have a lot of relatives.
.ئۇرۇق ـ تۇغقانلىرىمىز ناھايىتى كۆپ

What's your name?
ئىسمىڭىز نېمە؟

What do you all think?
پىكرىڭلار قانداق؟

Kashgar's pomegranates are the most famous.
.قەشقەرنىڭ ئانىرى ئەڭ داڭلىق

I'm short.
.بويۇم پاكار

We've got a good life.
.تۇرمۇشىمىز ياخشى

Your hometown is very pretty.
.يۇرتۇڭ ناھايىتى گۈزەل

How are your studies?
ئوقۇشۇڭلار قانداقراق؟

He's tall.
.ئۇنىڭ بويى ئېگىز

This is their place.
.بۇ ئۇلارنىڭ ئورنى

This is my house.
.بۇ مېنىڭ ئۆيۈم

He's not your opponent. I am!
!رەقىبىڭلار ئۇ ئەمەس، مەن

"Happy Qurban!"
"Yourself as well. Thank you."
!ـــ قۇربان ھېيتىڭىزغا مۇبارەك بولسۇن
.ـــ ئۆزىڭىزدىن بولسۇن، رەھمەت

I've got something I need to do in the evening.
.كەچتە بىر ئىشىم بار

How much for a kilo of this mustard seed?
بۇ قىچىنىڭ بىر كىلوسى نەچچە پۇل؟
بۇ قىچىنىڭ كىلوسى نەچچە پۇل؟
بۇ قىچىنىڭ كىلوسى قانچە پۇل؟

The Uyghurs' cuisine has all kinds of dishes.
.ئۇيغۇرلارنىڭ تائاملىرى خىلمۇخىل

There are just three people in my family.
.ئائىلەمدە ئۈچلا ئادەم بار
.ئائىلەمدە پەقەت ئۈچلا ئادەم بار

The post office is just next to the bank.
.پوچتىخانا بانكىنىڭ يېنىدىلا

What's the population of this city?
بۇ شەھەرنىڭ ئاھالىسى قانچە؟

Everything has a price.
.ھەربىر شەيئىنىڭ بەدىلى بار

What you said is right on.
.سىزنىڭ گەپلىرىڭىز بەك توغرا ـ دە

How many people work at your company?
شىركىتىڭىزدە نەچچە خادىم ئىشلەيدۇ؟

The akhun spoke about our father.
.ئاخۇن دادىمىز توغرىسىدا سۆزلىدى
.ئاخۇن دادىمىز توغرۇلۇق سۆزلىدى

There isn't a single brave person in our city today.
.بۈگۈن شەھىرىمىزدە بىرمۇ دادىل ئادەم يوق

This gift is for my friend.
.بۇ سوۋغات دوستۇم ئۈچۈن

Wow! The pilaf at this restaurant is really good!
!بۇ ئاشخانىنىڭ پولۇسى بەك مەززىلىك جۇمۇ

Hey, I like Italian movies very much.
.مەن ئىتالىيەنىڭ كىنوسىنى بەك ياخشى كۆرىمەن جۇمۇ

My room is really nice, though a little bit chilly.
.ياتىقىم بەك ياخشى، ناھايىتى بىرئاز سوغۇق

I'm extremely fond of your sister.
.مەن ئاچاڭغا تولىمۇ ئامراق

Her parents live in the county seat.
.ئاتا ـ ئانىسى ناھىيە بازىرىدا تۇرىدۇ

You're very good-natured.
.مىجەزىڭ بەك ياخشى ئىكەن

The people's hardships are our hardships.
.خەلقنىڭ قىيىنچىلىقى بىزنىڭ قىيىنچىلىقىمىز

Your friend is a good person.
.دوستىڭىز ياخشى ئادەم ئىكەن

The pears of Korla are really sweet.
.كورلىنىڭ نەشپۈتى تولىمۇ تاتلىق

There's an inconsistency in your logic.
.لوگىكىڭىزدا زىددىيەت بار

We must ask ourselves this question.
.بۇ سوئالنى ئۆزىمىزدىن سورىشىمىز كېرەك

Young people need to look after their health as well.
.ياشلارمۇ سالامەتلىكىنى ئاسرىشى كېرەك
.ياش ئادەملەرمۇ سالامەتلىكىنى ئاسرىشى كېرەك

I bought these medications for my father.
.بۇ دورىلارنى ئاتامغا سېتىۋالدىم

He gave his seat to the old man.
.ئۇ بوۋايغا ئورنىنى بەردى

The three of them are all the same age.
.ئۇ ئۈچەيلەننىڭ يېشى تەڭ

How much are you selling a bag of apples for?
ئالمىنىڭ بىر قېپىنى قانچە پۇلغا بېرىسىز؟
ئالمىنىڭ قېپىنى قانچە پۇلغا بېرىسىز؟
ئالمىنىڭ قېپىنى نەچچە پۇلغا بېرىسىز؟

45.3% of the workers are women.
.خىزمەتچىلەرنىڭ 45.3 پىرسەنتى ئايال

I have about ten true friends.
.مېنىڭ ئونچە چىن دوستۇم بار
.مېنىڭ ئوندەك چىن دوستۇم بار
.مېنىڭ ئونلارچە چىن دوستۇم بار

I don't know whether my friends have arrived or not.
.دوستلىرىم كېلىپ بولدىمۇ كېلىپ بولمىدىمۇ بىلمەيمەن
.دوستلىرىم كېلىپ بولدى كېلىپ بولمىدى بىلمەيمەن

Try this apple and tell me how it tastes.
.بۇ ئالمىنى يەپ بېقىڭ، تەمى قانداقكىن

- Does your friend know about this?
- Naturally.
.دوستىڭىز بۇ ئىشنى بىلەمدۇ؟ -- بىلمەيچۇ --

This is a very good restaurant, and with an excellent environment, to boot.
.بۇ ئاشخانا ناھايىتى ياخشى، مۇھىتى ئوبدانلىقىچۇ
.بۇ ئاشخانا ناھايىتى ياخشى، مۇھىتى ئوبدانلىقىچۇ تېخى

This flower has a very nice fragrance, and a beautiful color, as well.
.بۇ گۈل بەك خۇشپۇراق، رەڭگىنىڭ چىرايلىقلىقىچۇ
.بۇ گۈل بەك خۇشپۇراق، رەڭگىنىڭ چىرايلىقلىقىچۇ تېخى

It's just me who lives with my kids in Urumqi.
.پەقەت مەنلا بالا ـ چاقىلىرىم بىلەن ئۈرۈمچىدە تۇرىمەن

No sooner did I see my son than I broke out crying.
.مەن ئوغلۇمنى كۆرۈپلا يىغلاپ كەتتىم

She has four daughters, and all four are pretty.
.ئۇنىڭ تۆت قىزى بار، تۆتلىسى چىرايلىق

I've got two cars, but they're both out of service.
.مېنىڭ ئىككى ماشىنام بار، لېكىن ئىككىلىسى بۇزۇلۇپ قالدى

If you just work hard, your grades will improve a lot.
.پەقەت تىرىشسىڭىزلا، نەتىجىڭىز ياخشى بولۇپ كېتىدۇ

That guy's really lazy. Whenever I go into his office, he's not there.
.ئۇ ئاداش بەك ھۇرۇن، ئىشخانىسىغا كىرسەملا ئۇ يوق

I could smell the food even before entering the house.
.ئۆيگە كىرمەيلا، تاماقنىڭ پۇرىقىنى پۇرىدىم
.ئۆيگە كىرمەستىنلا، تاماقنىڭ پۇرىقىنى پۇرىدىم

My friend, of all people, has certainly heard of this.
.دوستۇمغۇ بۇ ئىشتىن خەۋەر تاپتى

As far as passing the exam goes, it's quite clear that Tursun will pass.
.تۇرسۇننىڭ ئىمتىھاندىن ئۆتۈشىغۇ بەك ئېنىق

This may be pilaf, but it's completely flavorless.
.بۇنىڭ پولۇلىقىغۇ پولۇ، لېكىن ھېچقانداق تەمى يوق
.بۇنىڭ پولۇلىقى پولۇ، لېكىن ھېچقانداق تەمى يوق

Bite your tongue. Something like that definitely won't happen.
.ئاغزىڭغا تاش، ئۇنداق ئىش چوقۇم يۈز بەرمەيدۇ

This incident completely destroyed his reputation.
.بۇ ۋەقەدىن ئابرۇيى بىر پۇل بولدى

The different tourists who come here often have trouble getting used to the weather.
.ساياھەتچىلەر بۇ يەرگە كېلىپ دائىم ھاۋاسىغا كۆنەلمەيدۇ

My mother hit me after exclaiming how lazy I was.
.ئانام مېنى نېمىدېگەن ھۇرۇن ـ ھە دەپ ئۇردى

It seems that there are some harmful elements in our organization.
.تەشكىلاتىمىزدا بىرنەچچە زىيانلىق ئۇنسۇر بار ئىكەن
.تەشكىلاتىمىزدا بىرقانچە زىيانلىق ئۇنسۇر بار ئىكەن

Whenever I look at you, I'm reminded of your father.
.سېنى كۆرسەملا داداڭنى ئەسلەيمەن

The policeman stamped my residence document.
.ساقچى نوپۇس قەغىزىمغا تامغا باستى

Her courage became a motivation for me.
.ئۇنىڭ باتۇرلۇقى ماڭا تۈرتكە بولدى

It's not clear what his crime is.
.ئۇنىڭ جىنايىتىنىڭ نېمە ئىكەنلىكى ئېنىق ئەمەس

I didn't tell my girlfriend anything about this.
.بۇ توغرىسىدا قىز دوستۇمغا ھېچنېمە دېمىدىم
.بۇ توغرۇلۇق قىز دوستۇمغا ھېچنېمە دېمىدىم

This book is about life in the Soviet Union.
.بۇ كىتاب سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ تۇرمۇشى توغرىسىدا
.بۇ كىتاب سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ تۇرمۇشى توغرۇلۇق

The article you wrote is not in compliance with our journal's standards.
.سىز يازغان ماقالە ژۇرنالىمىزنىڭ ئۆلچىمىگە مۇۋاپىق ئەمەس

Because her boyfriend didn't go, she didn't either.
.ئوغۇل دوستى بارمىغانلىقى ئۈچۈن ئۇمۇ بارمىدى
.ئوغۇل دوستى بارمىغىنى ئۈچۈن ئۇمۇ بارمىدى
.ئوغۇل دوستى بارمىغانلىقتىن ئۇمۇ بارمىدى

The weather is very cool here because of it raining often.
.بۇ يەردە يامغۇر دائىم يېغىدىغانلىقى ئۈچۈن ھاۋاسى بەك سالقىن
.بۇ يەردە يامغۇر دائىم يېغىدىغىنى ئۈچۈن ھاۋاسى بەك سالقىن
.بۇ يەردە يامغۇر دائىم يېغىدىغانلىقىدىن ھاۋاسى بەك سالقىن

I must say that your writing is at a good level!
!سىزنىڭ خەت يېزىش سەۋىيىڭىز يۇقىرى جۇمۇ

Try to understand - I really miss my parents.
.مەن ئاتا ـ ئانامنى سېغىنىپ كەتتىم جۇمۇ

I only have one daughter.
.مېنىڭ ناھايىتى بىرلا قىزىم بار
.مېنىڭ پەقەت بىرلا قىزىم بار

If you repeat his name for the third time, I'm leaving!
!ئەگەر ئۇنىڭ ئىسمىنى ئۈچىنچى قېتىم تەكرارلىسىڭىز، مەن كېتىمەن
!ئەگەر ئۇنىڭ ئىسمىنى ئۈچىنچى تەكرارلىسىڭىز، مەن كېتىمەن

This is our organization's second meeting.
.بۇ، تەشكىلاتىمىزنىڭ ئىككىنچى قېتىملىق يىغىنى
.بۇ، تەشكىلاتىمىزنىڭ ئىككىنچى نۆۋەتلىك يىغىنى
.بۇ، تەشكىلاتىمىزنىڭ ئىككىنچى يىغىنى

He says he's busy one minute, and then says that he has nothing to do the next.
.ئۇ بىردەم ئۆزىنى ئالدىراش دەيدۇ، بىردەم ئىشىم يوق دەيدۇ

The people at this store are very friendly, and get very many customers as a result.
.بۇ دۇكاندىكىلەرنىڭ مۇئامىلىسى بەك ياخشى، شۇڭا خېرىدارىمۇ ئىنتايىن كۆپ

He works really hard, and his co-workers respect him for it.
.ئۇ بەك تىرىشىپ ئىشلەيدۇ، شۇڭا خىزمەتداشلىرىمۇ ئۇنى ھۆرمەتلەيدۇ

Does your salary get put on your pay card on a monthly basis?
مائاش كارتىڭىزغا مائاشىڭىز ئايمۇ ـ ئاي ئۇرۇلۇۋاتامدۇ؟

It's necessary that we all work together to complete this assignment.
.بۇ ۋەزىپىنى ھەممىمىز قولمۇقول ئورۇنلاشقا توغرا كېلىدۇ

Just what have you done? Aren't you also my friend?
سىز زادى نېمىمۇ قىلغانسىز، سىز مېنىڭ دوستۇممۇ ئەمەسمۇ؟

In the blink of an eye, he vanished from my sight.
.كۆزۈم يۇمۇپ ئاچقىچە كۆزۈمدىن غايىب بولدى

We all know that he's the richest man in our city.
.ھەممىمىزگە مەلۇمكى، ئۇ شەھىرىمىزدىكى ئەڭ باي ئادەم

Not only is Tursun a good coach, but he cooks for us as well.
.تۇرسۇنجان ياخشى ترېنىر، بىزگە تاماق ئېتىپ بېرىشىچۇ
.تۇرسۇنجان ياخشى ترېنىر، بىزگە تاماق ئېتىپ بېرىشىچۇ تېخى

I've been interested in art ever since I was just a kid.
.كىچىكىمدىنلا سەنئەتكە قىزىقاتتىم

I went off into my room as soon as I entered the house.
.مەن ئۆيگە كىرىپلا، ئۆزۈمنىڭ ياتاق ئۆيۈمگە كىرىپ كەتتىم
.مەن ئۆيگە كىردىم ـ دە، ئۆزۈمنىڭ ياتاق ئۆيۈمگە كىرىپ كەتتىم

He's just been talking on and on, huh?
.ئۇنىڭ گېپى تۈگىمەيلا كەتتىغۇ

I finished absolutely all of the food that you prepared.
.مەن سىزنىڭ تەييارلىغان تامىقىڭىزنىڭ ھەممىسىنى يەپلا بولدۇم

My friend still continues to work at the police station.
.دوستۇم تېخىچە ساقچىخانىدا ئىشلەپلاۋاتىدۇ

My dizziness still hasn't gone away.
.بېشىم ھازىرغىچە قېيىپلاۋاتىدۇ

If you just listen to what the teacher says, you'll be able to become a good student.
.مۇئەللىمنىڭ گېپىنى ئاڭلىسىڭىزلا، ياخشى ئوقۇغۇچىلاردىن بولالايسىز

Erkin's definitely a good guy, but just has a somewhat weak character.
.ئەركىننىڭ ياخشىلىقىغۇ ياخشى، لېكىن خاراكتېرى ئاجىزراق
.ئەركىننىڭ ياخشىلىقى ياخشى، لېكىن خاراكتېرى ئاجىزراق

We may have a thousand in our army, but most of them are injured.
.قوشۇنىمىزنىڭ ئادەم سانى مىڭلىكىغۇ مىڭ، لېكىن كۆپ ساندىكىسى يارىلاندى
.قوشۇنىمىزنىڭ ئادەم سانى مىڭلىكى مىڭ، لېكىن كۆپ ساندىكىسى يارىلاندى

Because he lacked the means, he couldn't go to school.
.ئۇنىڭ قولى قىسقا بولغاچقا، مەكتەپتە ئوقۇيالمىدى

Speak respectfully without shooting off your mouth, my child.
.ئاغزىڭدىن كەتمەي ھۆرمەت بىلەن سۆزلە، بالام

Just what exactly happened to you? You just can't stop smiling!
!سىزگە زادى نېمە بولدى، ئاغزىڭىز قۇلىقىڭىزغا يېتىپلا قاپتۇغۇ

When we were small, Tursun was stronger than me and would bully me every day.
.كىچىك ۋاقتىمىزدا، تۇرسۇن مېنىڭدىن كۈچلۈك ئىدى، مېنى ھەر كۈنى بوزەك قىلاتتى

Our mutual hatred gradually weakened with the passing of the years.
.يىللارنىڭ ئۆتۈشى بىلەن ئارىمىزدىكى ئاداۋەت ئاستا ـ ئاستا سۇسلاشتى

You didn't eat this morning, so of course you're hungry.
.ئەتىگەندە تاماق يېمىدىڭىز، قورسىقىڭىز ئەلۋەتتە ئاچتى ـ دە

My parents started feeling better as soon as I returned home.
.مەنمۇ ئۆيگە قايتتىم، ئاتا ـ ئانامنىڭ سالامەتلىكىمۇ ياخشى بولۇپ قالدى
.مەنمۇ ئۆيگە قايتتىم، ئاتا ـ ئانامنىڭ سالامەتلىكى ياخشى بولۇپ قالدى

My heart skipped a beat as she walked into the room.
.ئۇمۇ ئۆيگە كىردى، يۈرىكىممۇ قاتتىق سوقتى
.ئۇمۇ ئۆيگە كىردى، يۈرىكىم قاتتىق سوقتى

The teacher ignored Dolkun's excuses and issued him a strict punishment.
.مۇئەللىم دولقۇننىڭ باھانىسىنى ئاڭلىماي ئۇنىڭغا قاتتىق جازا بەردى

Even though she's young, her intellect is boundless.
.يېشى كىچىك بولسىمۇ، لېكىن زېھنىي كۈچى ئۇرغۇپ تۇرىدۇ

Sorry, my leg's fallen sleep. I'll be right along.
.كەچۈر، پۇتۇم ئۇيۇشۇپ قالدى، ھازىرلا كېلىمەن

Nuri's wisdom is without equal in this world. Next to him, we're all fools.
.نۇرىنىڭ پاراسىتى دۇنيادا بىردىنبىر، ئۇنىڭ ئالدىدا ھەممىمىز دۆت

"Why does Urumqi have such cold weather?"
"Naturally, because it's north of the Tian Shan."
ـــ ئۈرۈمچىنىڭ ھاۋاسى نېمانچە سوغۇق؟
.ـــ ئۈرۈمچى تەڭرىتاغنىڭ شىمالىغا جايلاشقان ـ دە

I plan to set up an international company after finishing my studies.
.ئوقۇشۇمنى پۈتتۈرگەندىن كېيىن بىر خەلقئارا شىركەتنى قۇرماقچىمەن

Even though I yelled out to her, she appears to not have heard my voice.
.مەن ئۇنى توۋلىساممۇ، ئۇ ئاۋازىمنى ئاڭلىماپتىكەن

The doctor hit my knee and asked if I felt anything.
.دوختۇر تىزىمنى بىر ئۇرۇپ سېزىمىڭىز بارمۇ دەپ سورىدى

Alas, I've no time today. If I did, I'd go to the movies with you.
.بۈگۈن ۋاقتىم چىقمايدۇ ـ دە، چىققان بولسا سىز بىلەن بىللە كىنوغا باراتتىم

I have many friends in our class, such as Erkin, Dolkun, and Emet.
.سىنىپىمىزدا دوستلىرىم جىق، جۈملىدىن ئەركىن، دولقۇن، ۋە ئەمەت

Drinking last night has left him feeling terrible today.
.ئاخشام ھاراق سەۋەبلىك ئۇنىڭ بۈگۈن پەقەت مىجەزى يوق
.ئاخشام ھاراق تۈپەيلىدىن ئۇنىڭ بۈگۈن پەقەت مىجەزى يوق
.ئاخشام ھاراق سەۋەبلىكتىن ئۇنىڭ بۈگۈن پەقەت مىجەزى يوق

We should work in a manner that is compliant with the company's rules and regulations.
.بىز شىركەتنىڭ قائىدە ـ تۈزۈمىگە مۇۋاپىق ھالدا ئىشلىشىمىز كېرەك
.بىز شىركەتنىڭ قائىدە ـ تۈزۈمىگە مۇۋاپىق ھالدا ئىشلىشىمىز لازىم

I stole your bag because I ran out of money.
.پۇلۇم تۈگەپ كەتكەنلىكى ئۈچۈن سومكاڭنى ئوغرىلىدىم
.پۇلۇم تۈگەپ كەتكىنى ئۈچۈن سومكاڭنى ئوغرىلىدىم
.پۇلۇم تۈگەپ كەتكەنلىكىدىن سومكاڭنى ئوغرىلىدىم

I got her an ice cream so that she wouldn't be depressed.
.ئۇنىڭ كۆڭلىنىڭ يېرىم بولماسلىقى ئۈچۈن ئۇنىڭغا بىر ماروژنى ئېلىپ بەردىم

You better be honest with me, or else I'll tell our mother.
.ماڭا راست گەپ قىل، بىكار ئانىمىزغا دەپ قويىمەن
.ماڭا راست گەپ قىل، ھېلى بىكار ئانىمىزغا دەپ قويىمەن

Only a third of the students came to class today.
.بۈگۈن دەرسكە پەقەت ئوقۇغۇچىلارنىڭ ئۈچتىن بىرى كەلدى

Hurry up and clean your room before the guests come!
!مېھمان كەلگۈچە ئۆزۈڭنىڭ ياتىقىنى تېز رەتلەپ قوي

If you only associate with your own kind, your mind will never expand.
.ئەگەر پەقەت ئۆز خىلىڭىز بىلەن ئارىلاشسىڭىز، خىيالىڭىز ھەرگىز كېڭەيمەيدۇ

We're having a party in the evening. You should come too.
.كەچتە ئۆيىمىزدە ئولتۇرۇش ئۆتكۈزىمىز، سىزمۇ كېلىڭ

The cat got angry at its owner and peed on his pants.
.مۈشۈك ئىگىسىدىن خاپا بولۇپ ئۇنىڭ ئىشتىنىغا سىيىپ قويدى

The nurse asked me if I had health insurance.
.سېسترا مېنىڭدىن داۋالىنىش سۇغۇرتىڭىز بارمۇ، دەپ سورىدى

What's wrong with exchanging our opinions?
كۆزقاراشلىرىمىزنى ئۆزئارا ئالماشتۇرۇشنىڭ نەرى يامان؟

Because of this unforeseen thing, all of my preparations came to naught.
.شۇ كۈتۈلمىگەن ئىشتىن كېيىن، تەييارلىقلىرىمنىڭ ھەممىسى بەربات بولدى

After drinking a bunch, this guy started jumping around like a deer.
!شۇ بالا جىق ھاراق ئىچىپ خۇشاللىقىدىن كېيىكتەك سەكرەپ كەتتى

This is my fourth time coming to Kashgar.
.بۇ مېنىڭ قەشقەرگە تۆتىنچى قېتىم كېلىشىم
.بۇ مېنىڭ قەشقەرگە تۆتىنچى كېلىشىم

The second person from the right in this picture is my father.
.بۇ رەسىمدىكى ئوڭدىن ئىككىنچى بولغان كىشى مېنىڭ ئاتام بولىدۇ

This was my first time coming to Shanghai.
.بۇ مېنىڭ شاڭخەيگە تۇنجى كېلىشىم ئىدى
.بۇ مېنىڭ شاڭخەيگە بىرىنچى كېلىشىم ئىدى

Find yourself an Uyghur girlfriend and you'll never have problems with Uyghur again!
!سەن ئۇيغۇر قىزلاردىن دوست تېپىۋالدىڭمۇ بولدى، ئۇيغۇرچە ئۆگىنىشىڭدە گەپ يوق

I can't imagine why you didn't attend the meeting. Did you have something even more important?
نېمىشقىمۇ يىغىنغا قاتناشمىغانسەن، بۇ ئىشتىنمۇ مۇھىم ئىشىڭ بارمىدى؟

If I - as young as I am - can't make it out, then how would you, old as you are, be able to?
مەن يېشىم كىچىك تۇرۇپ كۆرەلمەيمەنيۇ، سىزنىڭ يېشىڭىز جوڭ تۇرۇپ قانداق كۆرەلەيسىز؟

Upon hearing this news, I was just left standing not knowing what to do.
.ئۇ خەۋەرنى ئاڭلاپ، مەن قانداق قىلىشىمنى بىلەلمەي تۇرۇپلا قالدىم

Dolkun has been working very hard lately, and yet isn't able to see even the slightest result.
.دولقۇن يېقىندىن بېرى بەك تىرىشىۋاتىدۇ، لېكىن ھېچلا نەتىجىسىنى كۆرەلمەيۋاتىدۇ
.دولقۇن يېقىندىن بېرى بەك تىرىشىۋاتىدۇ، لېكىن ھېچقانداقلا نەتىجىسىنى كۆرەلمەيۋاتىدۇ

When I saw my mother after a year's time, I was so happy that I couldn't stop smiling.
.بىر يىلدىن كېيىن ئاپامنى كۆرۈپ، خۇشاللىقىمدىن ئاغزىم قۇلۇقۇمغا يەتتى

His getting into a fight with his friend yesterday isn't surprising. He's always shooting his mouth off.
.ئۇنىڭ تۈنۈگۈن دوستى بىلەن ئۇرۇشۇپ قالغىنى ئەجەبلىنەرلىك ئەمەس، ئۇ دائىم ئاغزىدىن كېتىدۇ

After I've greased his palms a little, he'll certainly change his tune.
.مەن ئۇنىڭ ئاغزىنى ياغلىغاندىن كېيىن، ئۇ ئۆزىنىڭ گېپىنى چوقۇم ئۆزگەرتىدۇ

The two of us have been very close for a long time. If he wants to try turning us against one another, let him try. It won't amount to anything.
.ئىككىمىزنىڭ مۇناسىۋىتى ئۇزۇندىن بۇيان قان بىلەن گۆشتەك، ئارىمىزغا تىكەن ئۈنۈپ باقسا باقسۇن، ھېچنېمىگە ئەرزىمەيدۇ

Now that you've struck it rich, be on your guard, eh? It's possible that there'll be more people who'll want to cook your goose.
.سەن بېيىپ كەتكەندىن كېيىن دىققەت قىلە ئەمدى، ئېشىڭغا توپا سالغۇسى بار ئادەم جىقراق بولۇشى مۇمكىن

If you've got a secret, don't tell it to Tursun. He'll let the cat out of the bag to the first person that asks.
.سىرىڭىز بولسا تۇرسۇنغا دېمەڭ، ئۇنىڭ ئاغزىنى كىملا تاتىلىسا سىرىڭىزنى بىلىۋالىدۇ

Whether it's fortune or calamity, may the adage "there are fifteen days of light in a month, but also fifteen days of darkness" stay in your mind.
.ئاپەت بولسىمۇ ئامەت بولسىمۇ «ئاينىڭ ئون بەشى ئايدىڭ، ئون بەشى قاراڭغۇ» دېگەن گەپ كاللاڭدا بولسۇن

You can hang your clothes outside. There's a line just next to the door, you know.
.كىيىمىڭىزنى تېشىغا يايسىڭىز بولىدۇ، ئىشىكنىڭ يېنىدىلا بىر سىم بارغۇ

When I ask you, you tell me that you're busy, but when it's your girlfriend who asks, you're suddenly up for anything.
.مەن سىزدىن سورىسام مەن ئالدىراش دەيسىز، قىز دوستىڭىززە سورىسا سىز ھەممىگە تەييار

We must also preserve the customs that have been preserved by our forefathers from generation to generation.
.ئەجدادتىن ئەۋلادقىچە ساقلاپ كېلىدىغان ئۆرپ ـ ئادەتلەرنى بىزمۇ ساقلىشىمىز زۆرۈر

I see that your technique is really quite lousy. If you want to become my apprentice, you'll have to start your studies anew.
.تېخنىكاڭ بەكمۇ ناچار ئىكەن. مېنىڭ شاگىرتىم بولۇشنى خالىساڭ، باشقىدىن ئۆگىنىشكە مەجبۇر بولىسەن

"Whoever your leader is, that's the person I'm going to shoot first," he said.
.ـــ سىلەرنىڭ باشلامچىڭلار كىم بولسا، ئالدى بىلەن شۇ ئادەمنى ئېتىۋېتىمەن، ـــ دېدى ئۇ

Entering the emperor's affluent palace, the hero saw gold everywhere he cast his eyes.
.پالۋان پادىشاھنىڭ باياشات ئوردىسىغا كىرىپ، نەگىلا كۆز يۈگۈرتسە ئالتۇن ئۇچرىتىپتۇ

After going through the formalities, the president presented his new plan to the people.
.زۇڭتۇڭ رەسمىيەتنى بېجىرگەندىن كېيىن، ئۆزىنىڭ يېڭى پىلانىنى خەلققە سۆزلەپ ئۆتتى

Because the voltage in my room was very high, the light bulb exploded like a bomb when I turned on the light.
.ياتىقىمدا توك بېسىمى ناھايىتى يۇقىرى بولغاچقا، مەن چىرىغىنى ياقسام، لامپۇچكا خۇددى بومبىدەك پارتلاپ كەتتى

Although he only has one arm, his swordsmanship is inferior to no one's.
.گەرچە ئۇنىڭ بىلىكى بىرلا بولسىمۇ، لېكىن قىلىچۋازلىق ماھارىتى ھېچكىمنىڭكىگە يول قويمايدۇ

After suppressing the people's freedom over the course of many long years, the emperor was finally overthrown.
.پادىشاھ ئۇزۇن يىللار بويىچە پۇقرالارنىڭ ئەركىنلىكىنى بوغۇپ ئاخىرى ئاغدۇرۇلدى

We absolutely must catch him before he discloses our position to the enemy.
.ئۇ بىزنىڭ ئورنىمىزنى دۈشمەنگە پاش قىلغۇچە ئۇنى جەزمەن تۇتۇشىمىز كېرەك

Someone asked his father:
"Why am I so tall?"
"Because you're my son, of course," his father answered.
:بىرسى دادىسىدىن سوراپتۇ
ـــ مەن نېمىشقا مۇنداق ئېگىز؟
.ـــ سەن مېنىڭ بالام ـ دە، ـــ دەپ جاۋاب بېرىپتۇ دادىسى

Although the welfare system in our country is well developed, the income tax is very high.
.دۆلىتىمىزنىڭ پاراۋانلىق سىستېمىسى تەرەققىي قىلغان بولسىمۇ، لېكىن تاپاۋەت بېجى ناھايىتى يۇقىرى

Just what do you think you're doing inviting amateur singers to our club?!
!ئىشتىن سىرتقى ناخشىچىنى كۇلۇبىمىزغا تەكلىپ قىلغىنىڭىز نېمىسى؟

They discussed my proposal and ended up rejecting it.
.ئۇلار مېنىڭ تەشەببۇسۇمنى مۇزاكىرە قىلىپ ئاخىرى رەت قىلىپتۇ
.ئۇلار مېنىڭ تەشەببۇسۇمنى مۇزاكىرە قىلىپ ئاخىرى ئۇنى رەت قىلىپتۇ

After many long years of nurturing his strengths, he finally seems to have turned into a great man.
.ئۇ ئۇزۇن يىللاردىن بۇيان ئۆزىنىڭ ئارتۇقچىلىقىنى جارى قىلىپ ئاخىرى بىر ئۇلۇغ ئادەم بولغان ئوخشايدۇ
.ئۇ ئۇزۇن يىللاردىن بۇيان ئۆزىنىڭ ئارتۇقچىلىقىنى جارى قىلدۇرۇپ ئاخىرى بىر ئۇلۇغ ئادەم بولغان ئوخشايدۇ

Unfortunately, I do not feel well right now. It's not possible for me to go over to your place.
.ھازىر مىجەزىم يوق ـ تە، سىزنىڭكىگە بارالىشىم مۇمكىن ئەمەس

If we retreat from this now, we'll never get a second chance.
.ئەگەر ھازىر بۇنىڭدىن چېكىنسەك بىزنىڭ ئىككىنچى پۇرسىتىمىز ھەرگىزمۇ كەلمەيدۇ

Our time for today seems to be up. Let's wrap up the meeting and go home.
.بۈگۈنكى ۋاقتىمىز توشۇپ قېلىپتۇ، بىز يىغىننى خۇلاسىلەپ ئۆيگە قايتايلى

After I retire, I plan to go up to the mountains. There, I'll find a secluded spot and build a house to spend the rest of my days in.
.پەنسىيىگە چىققاندىن كېيىن تاغلارغا چىقماقچىمەن. ئۇ يەردە بىر خالىي جاينى تېپىپ ئۆي سالىمەن، ئۆمرۈمنىڭ ئاخىرىغىچە شۇ يەردىلا كۈن كەچۈرىمەن

My wife got really mad at me for not coming home last night.
.ئاخشام ئۆيۈمگە قايتماسلىقىم سەۋەبىدىن ئايالىم مېنىڭدىن بەك خاپا بولۇپ كەتتى
.ئاخشام ئۆيۈمگە قايتماسلىقىم تۈپەيلى ئايالىم مېنىڭدىن بەك خاپا بولۇپ كەتتى
.ئاخشام ئۆيۈمگە قايتماسلىقىم سەۋەبلىكتىن ئايالىم مېنىڭدىن بەك خاپا بولۇپ كەتتى

After becoming famous, he dumped his old friends and started making friends with other famous people.
.ئۇنىڭ داڭقى چىققاندىن كېيىن، ئۇ ئۆزىنىڭ كونا دوستلىرىنى تاشلىۋېتىپ، باشقا داڭقى بارلار بىلەن دوست بولۇشقا باشلىدى
.ئۇنىڭ داڭقى چىققاندىن كېيىن، ئۇ ئۆزىنىڭ كونا دوستلىرىنى تاشلىۋېتىپ، باشقا داڭقى بار ئادەملەر بىلەن دوست بولۇشقا باشلىدى

The warrior, having wrapped up his wound with a long cloth, once more ran off towards the front lines.
.جەڭچى يارىسىنى بىر ئۇزۇن رەخت بىلەن تېڭىۋېلىپ يەنە ئالدىنقى سەپلەرگە قاراپ يۈگۈرۈپ كەتتى

I ask him to take a photo with me and he punches me in the stomach!
!مەن ئۇنىڭغا ئىككىمىز رەسىمگە چۈشەيلى دېسەم، ئۇ قورسىقىمنى بىر مۇشتلىدى

If you get used to sitting up straight starting from when you're little, you won't have back problems later on in life.
.ئەگەر كىچىك ۋاقتىڭىزدىن باشلاپ رۇس ئولتۇرىدىغان بولسىڭىز، كېيىنكى ئۆمرىڭىزدە بېلىڭىزدە چاتاق بولمايدۇ

My kid is pretty clever. He solved the riddle without even spending much time thinking about it.
.بالام خېلى زېرەك ئىكەن، ئۇزۇن ئويلىمايلا تېپىشماقنى تېپىۋالدى

It looks like the food my sister made was really good, but unfortunately I didn't have any.
.سىڭلىمنىڭ ئەتكەن تامىقى بەك نوچى بولغان ئوخشايدۇ، شۇنىسى مەن ئازراقمۇ يېمىدىم

After taking a long look at the pale desert, Aygul finally realized that she was lost.
.ئايگۈل قۇملۇقنىڭ سۇس رەڭگىگە ئۇزۇن قاراپ ئۆزىنىڭ ئېزىپ كەتكەنلىكىنى ئاخىرى چۈشەندى

I really respect Tursun. First, he's kind. Second, he's open-minded. Third, he's very hardworking. Fourth, he finds happiness in helping others.
.مەن تۇرسۇننى بەك ھۆرمەتلەيمەن. بىرىنچىدىن، ئۇنىڭ مىجەزى مۇلايىم. ئىككىنچىدىن، پىكرى ئوچۇق. ئۈچىنچىدىن، ئۇ بەك تىرىشچان. تۆتىنچىدىن، ئۇ باشقىلارغا ياردەم قىلىشنى خۇشاللىق دەپ بىلىدۇ


  1. Personal research/experience
  2. Gulnisa Nazarova, Kurban Niyaz, "Uyghur: An Elementary Textbook". Georgetown University Press: 2013. (p. 163, 165, 470, 481)
  3. Renee D. Gaines, "Beginning Uyghur for English Speakers". Xinjiang University Press: Urumqi, 2010. (p. 20)
  4. Tarjei Engesæth, Mahire Yakup, Arienne M. Dwyer, "Greetings from the Teklimakan: a handbook of Modern Uyghur". University of Kansas: Kansas, 2009. (p. 107, 112, 183)
  5. Nabijan Tursun, "Uyghur Reader". Dunwoody Press: Hyattsville, 2009. (p. xiv-xv, 7)
  6. Hamit A. Zakir, "Introduction to Modern Uighur". Xinjiang University Press: Urumqi, 2007. (p. 23)
  7. Frederick De Jong, "A Grammar of Modern Uyghur". Houtsma Stichting: Utrecht, 2007. (p. 35-36, 38)
  8. Hämit Tömür, "Modern Uyghur Grammar" (translation by Anne Lee). Yıldız: Istanbul, 2003. (p. 36, 41-42, 43, 51-52)
  9. David K. Parshall, "The First Step in Uygur". In Step Books Publishing: Hong Kong, 1993. (p. 69)
  10. Reinhard F. Hahn, Ablahat Ibrahim, "Spoken Uyghur". University of Washington Press: Seattle, 1991. (p. 589)
  11. E. N. Nadzhip, "Modern Uigur". Nauka Publishing House: Moscow, 1971. (p. 69, 72-73)
  12. 易坤琇, "维吾尔语语法"。中央民族大学出版社: 北京, 1998。 (p. 25-27)
  13. А. Кайдаров, "Краткий грамматический очерк уйгурского языка". 1966. (p. 10-11)
  14. G. Raquette, "Eastern Turki Grammar: Practical and Theoretical with Vocabulary". Reichsdruckerei: Berlin, 1912. (p. 125, 155-156)
  15. 米海力, "维吾尔语喀什话研究"。中央民族大学出版社: 北京, 1997。 (p. 61-63)