Paj-Puj: Vowel Changes When Applying Possessive Suffixes

Vowel Changes When Applying Possessive Suffixes

تەۋەلىك قوشۇمچىلىرى قوشۇلغاندىكى سوزۇق تاۋۇشنىڭ ئۆزگىرىشى

For most multisyllabic nouns ending in either ئا or ئە, the addition of the first-person plural, second-person singular (formal), second-person respectful, and third-person possessive suffixes causes the ئا or ئە to "reduce" to an ئى.

car
ماشىنا: ماشىنىمىز، ماشىنىڭىز، ماشىنىلىرى، ماشىنىسى

excuse
باھانە: باھانىمىز، باھانىڭىز، باھانىلىرى، باھانىسى

table
جوزا: جوزىمىز، جوزىڭىز، جوزىلىرى، جوزىسى

For most nouns ending in an ئا or ئە plus a consonant, the addition of any possessive suffix with the exception of the second-person respectful (لىرى) causes the ئا or ئە to either reduce to an ئى (for multisyllabic nouns) or to "rise" to an ئې (for monosyllabic ones) [1,2,3,4,8].

home country
ۋەتەن: ۋەتىنىم، ۋەتىنىمىز، ۋەتىنىڭ، ۋەتىنىڭىز، ۋەتىنىڭلار، ۋەتىنى

shop
دۇكان: دۇكىنىم، دۇكىنىمىز، دۇكىنىڭ، دۇكىنىڭىز، دۇكىنىڭلار، دۇكىنى

watch
سائەت: سائىتىم، سائىتىمىز، سائىتىڭ، سائىتىڭىز، سائىتىڭلار، سائىتى

glasses
كۆزەينەك: كۆزەينىكىم، كۆزەينىكىمىز، كۆزەينىكىڭ، كۆزەينىكىڭىز، كۆزەينىكىڭلار، كۆزەينىكى

tea
چاي: چېيىم، چېيىمىز، چېيىڭ، چېيىڭىز، چېيىڭلار، چېيى

nan
نان: نېنىم، نېنىمىز، نېنىڭ، نېنىڭىز، نېنىڭلار، نېنى

body
تەن: تېنىم، تېنىمىز، تېنىڭ، تېنىڭىز، تېنىڭلار، تېنى

Some nouns will not obey the rules above due to the final vowel being a "long vowel" [2,3,5]. This will often happen with loanwords from Arabic, Persian, and Russian, so if you are familiar with the vocabularies of any of these languages, that knowledge will help you predict which nouns have vowel reduction/raising and which don't. Otherwise, you will likely have to learn these exceptions one by one as you study the language.

place
جاي: جايىم، جايىمىز، جايىڭ، جايىڭىز، جايىڭلار، جايى

fountain
فونتان: فونتانىم، فونتانىمىز، فونتانىڭ، فونتانىڭىز، فونتانىڭلار، فونتانى

prize
مۇكاپات: مۇكاپاتىم، مۇكاپاتىمىز، مۇكاپاتىڭ، مۇكاپاتىڭىز، مۇكاپاتىڭلار، مۇكاپاتى


References

  1. Personal research/experience
  2. Gulnisa Nazarova, Kurban Niyaz, "Uyghur: An Elementary Textbook". Georgetown University Press: 2013. (p. 471-472)
  3. Renee D. Gaines, "Beginning Uyghur for English Speakers". Xinjiang University Press: Urumqi, 2010. (p. 1)
  4. Tarjei Engesæth, Mahire Yakup, Arienne M. Dwyer, "Greetings from the Teklimakan: a handbook of Modern Uyghur". University of Kansas: Kansas, 2009. (p. 112-113)
  5. Frederick De Jong, "A Grammar of Modern Uyghur". Houtsma Stichting: Utrecht, 2007. (p. 13)
  6. E. N. Nadzhip, "Modern Uigur". Nauka Publishing House: Moscow, 1971. (p. 53, 54, 55, 56)
  7. 马德元 塔西普拉提 乌买尔, "大众维语(上)"。新疆大学出版社: 乌鲁木齐, 1997。 (p. 78)
  8. Д. Ж. Касымова, "Уйгурский язык: Самоучитель". Ғылым: Алматы, 2005. (p. 33)
  9. G. Raquette, "Eastern Turki Grammar: Practical and Theoretical with Vocabulary". Reichsdruckerei: Berlin, 1912. (p. 126, 157)